👋 Вітаю, шаноўныя!
Спадзяюся, вы добра адпачылі на маёўцы. Ці хаця б паспелі перадыхнуць паміж шашлыкамі і працоўнымі днямі, якія так шчодра раскіданы паміж святамі. Вясна нарэшце тут, дрэвы квітнеюць, і ўсё быццам кажа: адкладзі тэлефон, ідзі на двор, памацай траву.
Але я тэлефон не адклаў, бо з захапленнем сачу за драмай, якая ціха пачалася 30 красавіка і набрала сапраўднага шуму ў польскіх сацсетках. Гэта цікавая гісторыя пра тое, як стары закон вырашылі распаўсюдзіць у асяроддзі, якое яму больш не адпавядае.
Што здарылася: напярэдадні маёўкі, калі ўся краіна мантавала грылі і пакавала машыны на прыроду, міністарка культуры падпісала распараджэнне. Згодна з ім, рэпраграфічны збор – старая даніна з эпохі пірацтва на CD і DVD, якая была заклікана, каб кампенсаваць страты творцам – цяпер распаўсюджваецца на смартфоны, ноўтбукі і тэлевізары. 1% ад кошту кожнай прылады будзе ісці па спецыяльнай схеме польскім творцам. Урад кажа: "гэта не падатак, гэта кампенсацыя людзям культуры". У народзе называюць наўпрост: "падатак на смартфоны" і "падатак на бездараў".
А сутнасць праблемы вось у чым: рэпраграфічны збор – гэта рэлікт 20-30-гадовай даўніны, калі людзі масава пірацілі музыку і фільмы. Ідэя была такая: раз усе капіруюць, то няхай хоць нейкія грошы ідуць творцам.
Аналагічны "падатак на Саладуху" дзесяць гадоў таму актыўна абмяркоўваўся ў Беларусі. У нашай краіне тады з'явілася структура, якая магла збіраць падобны збор з вытворцаў і імпарцёраў флэшак (3% з кожнага носьбіта) і аўдыяапаратуры (0,1%).
Але хто сёння піраціць? Мы ўсе плацім за Spotify, Netflix, Apple Music, YouTube Premium і яшчэ паўтузіна абанементаў. Мы ўжо плацім творцам, шмат разоў. А цяпер нам кажуць: купіў тэлефон – значыць, ты патэнцыйны пірат. Плоці!
А калі аплаціў, ці можна ў такім выпадку без страху піраціць? Гэта лічыцца як індульгенцыя?
Тэма пачала разгортвацца ў сацсетках, тэхблогеры запісалі абураныя відэа, і нарэшце міністарка Марта Цянкоўская выйшла ў твітар апраўдвацца: маўляў, аплату будуць рабіць карпарацыі, а не грамадзяне (смех у роце 😏), і ўвогуле гэта проста актуалізацыя правілаў дваццацігадовай даўніны – нічога складанага, адкіньце міты.
Najprościej jak się da:
— Marta Cienkowska (@MartaCienkowska) May 4, 2026
1. Kto będzie objęty opłatą reprograficzną? Korporacje.
2. Kto nie będzie? Obywatele. Odbiorcy kultury.
3. To pieniądze, jakie już dawno powinny były trafiać na konta polskich twórców za kopiowanie ich pracy.
To nie jest nowe prawo, tylko aktualizacja…
Там спадарыні міністарцы напхалі поўную панамку. Даўно я не бачыў такіх суадносінаў каментароў да падабаек пад чімсьці пастом: 130 падабаек, 1800 каментароў.
Людзі шчыра і жорстка адказваюць: "З алкаголем тое самае? Акцыз жа плацяць вытворцы, праўда?" І яшчэ лаканічней: "Ёсць два тыпы людзей ва ўладзе – тыя, хто лічыць людзей дурнямі, і тыя, хто самі дурні".
Агулам незразумела, калі нават падатак не перакладаецца на простых людзей, то чаму вытворцы тэхнікі мусяць плаціць за чыёсьці пірацтва? Столькі пытанняў і так мала лагічных адказаў.
Бо тут, вядома, усё проста: вытворца плаціць збор і закладвае яго ў цану тэлефона. Рынак не любіць пустэчы. Прэзумпцыя віны за тое, што ты ўмееш карыстацца тэлефонам, у 2026 годзе гэта гучыць як жарт. Але ніхто не смяецца, а гледзячы які гармідар зараз вакол усяго гэтага падатку ўзнялі, я не здзіўлюся, калі штосьці ў абураных палякаў атрымаецца вярнуць у зад.
Бо няма больш нязломнай і моцнай сілы, чым паляк, які не хоча плаціць падаткаў. 😁
OpenAI апублікавалі дэтэктыўную гісторыю: іхнія мадэлі, пачынаючы з GPT-5.1, пачалі ўстаўляць у адказы згадкі пра гоблінаў, грэмлінаў і іншую нечысць. І з кожнай новай версіяй сітуацыя рабілася горшай. Пасля запуску GPT-5.1 ужыванне слова «goblin» у адказах вырасла на 175%. Карыстальнікі скардзіліся, супрацоўнікі пісалі рэпорты, але спачатку гэта выглядала як бяскрыўднае дзівацтва.
З GPT-5.4 сітуацыя абвастрылася настолькі, што пачалі разбірацца ўсур'ёз. Разгадка аказалася павучальнай: калі трэніравалі персаналізацыю «Nerdy», сістэма ўзнагароджвала мадэль за гульнявыя метафары з істотамі. Усяго 2,5% адказаў ChatGPT ішлі праз «Nerdy», але на іх прыпадала дзве траціны ўсіх згадак гоблінаў.
А далей спрацаваў зваротны цыкл: узнагароджаныя адказы трапілі ў навучальныя даныя для наступных версій, мадэль генеравала яшчэ больш гоблінаў, тыя зноў трапілі ў даныя і пайшла ланцуговая рэакцыя. Да GPT-5.5 у трэніровачных даных знайшлі цэлы заапарк: акрамя гоблінаў і грэмлінаў — яноты, тролі, огры і галубы.
У выніку «Nerdy» персаналізацыю прыбралі, праблемныя сігналы ўзнагароды выдалілі, а навучальныя даныя прафільтравалі. Найлепшая ілюстрацыя таго, як невялікі сігнал узнагароды можа мутаваць у нечаканыя паводзіны ўсёй мадэлі. І як складана гэта потым выкараніць.
Belarus TV — Памятаеце, у нулявым нумары чэры-піка я захапляўся Channel Surfer і пытаўся, хто возьмецца зрабіць нешта падобнае для беларускага гледача? Нехта ўзяўся.
Чытач рассылкі з твітара пад нікам @chegor зрабіў беларускі аналаг: тэлевізійная сетка з беларускамоўным кантэнтам на YouTube па розных тэматычных групах: для дзяцей, гісторыя, тэхналогіі. Цяпер можна проста ўключаць і глядзець. Праматваць і пераключаць ютуб-каналы і відэа нельга. Як і на старым тэлебачанні. Талака працуе.
Учора стартаваў продаж новага Steam Controller ад Valve. За 99 еўра з двума трэкпадамі, магнітнымі стыкамі, гіра-кіраваннем і 35+ гадзінамі аўтаноміі. Здавалася б проста перыферыя, не кансоль, не відэакарта. Але запас скончыўся за гадзіну.
Я быў сярод тых, хто тарабаніў па кнопцы "аплаціць" і атрымліваў памылку за памылкай. Steam задыхаўся ад нагрузкі. У нейкі момант я ў адчаі дадаў у кошык два кантролеры. Думаў, можа так хутчэй пусціць. І ведаеце – прарваўся. Цяпер у мяне (яшчэ няма) два Steam Controller. Не ганаруся, але і не шкадую.
А на eBay тым часам ужо дзясяткі аб'яваў: «пацверджаны заказ» Steam Controller за $220, $300, нехта нават выставіў за $735 889. Гэта 200–300% наценкі за рэч, якой яшчэ ніхто не трымаў у руках. І людзі купляюць: пацверджаныя продажы на eBay пачынаюцца ад $200.
Гэта не новая гісторыя. У лістападзе 2020-га, калі выйшла PlayStation 5, скальперы перапрадалі больш за 60 000 кансоляў толькі за першы месяц — і зарабілі на гэтым звыш $28 мільёнаў праз адзін толькі eBay. Адна група скальпераў, CrepChiefNotify, адкрыта хвалілася, што захапіла больш за 5 000 кансоляў. Гэта ўжо не хлопец, які купіў два кантролеры (кхм 🤫). Гэта індустрыя.
А ці можна наогул з гэтым змагацца? Nintendo для Switch 2 зрабіла нешта цікавае, яны патрабавалі ад пакупнікоў для перадзаказу год актыўнай падпіскі Nintendo Switch Online і мінімум 50 гадзін геймплэю на арыгінальным Switch. Гэта не "адзін у адныя рукі" — гэта "дакажы, што ты сапраўдны гулец". Плюс Nintendo яшчэ да старту продажаў дамовілася з японскімі маркетплэйсамі Mercari, Yahoo Auctions і Rakuten выдаляць лістынгі перапродажу.
Valve ж, здаецца, абмежавалася лімітам на колькасць. І гэтага відавочна замала. Калі я змог купіць два, то чалавек з ботам змог купіць дваццаць. Можа, на наступны рэсток Valve возьме прыклад з Nintendo. А можа проста зробіць дастаткова кантролераў для ўсіх. Як казаў прэзідэнт Nintendo Фурукава: найлепшая зброя супраць скальпераў – гэта дастатковая вытворчасць.
На мінулым тыдні выйшаў новы выпуск падкаста відзік, які засяродзіўся на тым маніфесце з 22 пунктаў, які апублічыла кампанія Palantir – адна з зіхоткіх пярлінак у кароне мільярдэра і тэхна-прадпрымальніка Пітэра Ціля. Маніфест, які моцна пахне фашызмам.
Добры каментар пад тым выпускам пакінуў адзін з гледачоў. Ëн проста, коратка і цудоўна дэманструе той кірунак, у якім тэхнафеадалы хочуць, каб рухаўся свет:
@WellWeldedGames: "Развіццё ШІ заканамерна вядзе да адмовы да дэмакратыі, бо калі чалавека замяшчаюць, калі ён робіца непатрэбны, то і голас яго нічога не значыць".
Апроч тэхнафашызму ў тым выпуску ўздымаем тэндэнцыю працадаўцаў прымушаць супрацоўнікаў навучаць сабе ШІ-замену, сыход з Apple Ціма Кука і той самы Steam Controller у падрабязнасцях.
Апроч гэтага выйшаў міні-відзік на 15 хвілін пра апошнія ўражанні па гульні 007 First Light пра Джэймса Бонда, дзе ідэйна змешаны Hitman і Uncharted.
Віталь Аляхновіч
Sofa — гэта праграма, якая хоча быць адным месцам для ўсяго, што ты глядзіш, чытаеш, слухаеш і плануеш. Пятая версія дадала трэкінг серыялаў па эпізодах, уласны плэер для падкастаў з CarPlay, планавальнік падарожжаў з мапамі і ваўчарамі, і яшчэ кучу ўсяго. Шчыра? Я пакуль у стадыі "адкрыў і разгубіўся", бо там столькі ўсяго, што спачатку не ведаеш, з якога боку падступіцца. Але ідэя трымаць у адным месцы і бэклог гульняў, і спіс серыялаў, і нататкі пра падарожжа падкупляе. Разбіраюся далей.
📚 To teach in the time of ChatGPT is to know pain – Ars Technica
Выкладчык геалогіі ў амерыканскім каледжы расказвае, як LLM ператварылі яго працу ў пекла. Раней трэціна студэнтаў самастойна знаходзіла адказ на складанае пытанне пра натуральны эксперымент. Цяпер больш за палову "знаходзяць", бо ChatGPT пакідае характэрныя сляды ў адказах. Найбалючае: ён не можа даказаць, хто спісваў, а хто не, бо надзейнага дэтэктара LLM-тэксту не існуе. І наадварот: несправядліва абвінавачаныя студэнты таксама не могуць даказаць сваю сумленнасць. Доўга, але варта. гэта рэдкі выпадак, калі пра AI-праблемы піша не тэхнажурналіст, а чалавек, які штодня адчувае наступствы на ўласнай скуры.
Агулам, страшненька як банальныя рэчы, крытычнае мысленне, мінімальныя развагі могуць аддавацца на аўтсорс нейрамадэлям. Расце пакаленне, для якіх гэта будзе мозг па падпісцы?
📸 Фота з Марса: «луска касмічнай рэптыліі» — Kevin M. Gill / NASA JPL
Curiosity на гэтым тыдні знайшоў на паверхні Марса тэкстуру, якая выглядае як луска гіганцкай рэптыліі: метры і метры шасцікутных патэрнаў на скальнай паверхні. Адна з гіпотэз: гэта рэшткі старажытных берагоў, якія мільярды гадоў таму перыядычна намакалі і высыхалі, калі на Марсе яшчэ была вада. Проста паглядзіце на фота. Нібыта тут ляжаць драконы.
👂 Behind the Bastards: How Peter Thiel Became the Gravedigger of Democracy — падкаст з 3 частак
Робэрт Эванс раскладвае біяграфію Піцера Ціля: ад захопу PayPal і здрады Маска да стварэння тэхналогій, якія сталі Palantir. Ціль, як вы ведаеце з відзікаў, адна з тых постацяў, пра якіх усе чулі, але мала хто разумее, наколькі глыбока ён ўплывае на палітыку і тэхіндустрыю адначасова. Тры выпускі, кожны больш за гадзіну – ідэальна для доўгай паездкі ці генеральнай прыборкі.
Выхад гэтага тэксту спансіравалі:
Магнаты: mova.how, Dzmitry Sudnik, himik94, Alexey Gulev, Aleś, aliaksei, Jaŭhien Baranoŭski, VentelD, Marmol, Ivan Yanchuk, Hieorhij Puhačoŭ, Vozhyk, Aliaksei Adamovich, Siarhei Mukhin, Aliaksandr Tsitkou, Aleś Karoza, Vlad Savchenko; і патроны: Randomname, Aliaksey Kandratsenka, Alena Н., Aliaksiej Homza, Nicolai Grodzitski, Піля, Aliaksandr Limantau, Tsimafei Akudovich, Mikita, Hvedar, Maateusz, Kri69, GM, Heorhi Raik, Mikita, Kiryl, Aliaksandr Smirnou, Aleś z-pad Miensku, Taćciana, Georgij Smirnov, Ant, riderXIII, Ina Reichspalm, A.S., Uladzislau Lapko, Nadzeya, Fancord, Bronik .
Падтрымаць👋 На гэтым усё. Дзякую за ўвагу! Пабачымся зусім хутка
